आटानाटिय सुत्तं (ख)

अथ खो भगवा तस्सा रत्तिया अच्चयेन भिक्खू आमन्तेसि । इमं भिक्खवे रत्तिं चत्तारो महाराजा महतिया च यक्खसेनाय महतिया च गन्धब्बसेनाय महतिया च कुम्भण्डसेनाय महतिया च नागसेनाय चतुद्दिसं दिसं रक्खं ठपेत्वा चतुद्दिसं गुम्बं ठपेत्वा चतुद्दिसं ओवरणं ठपेत्वा अभिक्कन्ताय रत्तिया अभिक्कन्तवण्णा केवलकप्पं गिज्झकूटं ओभासेत्वा येनाहं तेनुपसङ्कमिंसु, उपसङ्कमित्वा मं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु ।

ते पि खो भिक्खवे, यक्खा, अप्पेकच्चे मं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु । अप्पेकच्चे मम सद्धिं सम्मोदिंसु । सम्मोदनीय कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु । अप्पेकच्चे येनाहं तेनञ्जलिं पणामेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु । अप्पेकच्चे नामगोत्तं सावेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु ।

एकमन्तं निसिन्नो खो भिक्खवे, वेस्सवणो महाराजा मं एतदवोच । सन्ति हि भन्ते उलारा यक्खा भगवतो अप्पसन्ना । सन्ति हि भन्ते, उलारा यक्खा भगवतो पसन्ना ।सन्ति हि भन्ते मज्झिमा यक्खा भगवतो अप्पसन्ना । सन्ति हि भन्ते मज्झिमा यक्खा भगवतो पसन्ना । सन्ति हि भन्ते नीचा यक्खा भगवतो अप्पसन्ना । सन्ति हि भन्ते नीचा यक्खा भगवतो पसन्ना । येभुय्येन खो पन भन्ते, यक्खा अप्पसन्ना येव भगवतो । तं किस्सहेतु ?

भगवाहि भन्ते पाणातिपाता वेरमणिया धम्मं देसेति । अदिन्नादाना वेरमणिया धम्मं देसेति। कामेसुमिच्छाचारा वेरमणिया धम्मं देसेति । मुसावादा वेरमणिया धम्मं देसेति। सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना वेरमणिया धम्मं देसेति । येभुय्येन खो पन भन्ते यक्खा अप्पटिविरता येव पाणातिपाता । अप्पटिविरता अदिन्नादाना । अप्पटिविरता कामेसुमिच्छाचारा । अप्पटिविरता मुसावादा । अप्पटिविरता सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना । तेसं तं होति अप्पियं अमनापं ।

सन्ति हि भन्ते, भगवतो सावका अरञ्ञे वनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति अप्पसद्दानि अप्पनिग्घोसानि विजनवातानि मनुस्सराहसेय्यकानि पटिसल्लानसारुप्पानि । तत्थ सन्ति उलारा यक्खा निवासिनो, ये इमस्मिं भगवतो पावचने अप्पसन्ना । तेसं पसादाय उग्गण्हातु भन्ते भगवा आटानाटियं रक्खं भिक्खूनं भिक्खुणीनं उपासकानं उपासिकानं गुत्तिया रक्खाय अविहिंसाय फासुविहारायाति । अधिवासेसि खो अहं भिक्खवे तुण्हीभावेन । अथ खो भिक्खवे वेस्सवणो महाराजा मं अधिवासनं विदित्वा तायं वेलायं इमं आटानाटियं रक्खं अभासि ।

विपस्सिस्स नमत्थु, चक्कुमन्तस्स सिरीमतो ।

सिखिस्सपि नमत्थु, सब्बभूतानुकम्पिनो ॥१॥

वेस्सभुस्स नमत्थु, नहातकस्स तपस्सिनो ।

नमत्थु ककुसन्धस्स, मारसेनापमद्दिनो ॥२॥

कोणागमनस्स नमत्थु, ब्राह्मणस्स वुसीमतो ।

कस्सपस्स नमत्थु, विप्पमुत्तस्स सब्बधि ॥३॥

अङ्गीरसस्स नमत्थु, सक्यपुत्तस्स सिरीमतो ।

यो इमं धम्मदेसेसि, सब्बदुक्खा पनूदनं ॥४॥

ये चापि निब्बुता लोके, यथाभूत विपस्सिसुं ।

ते जना अपिसुणा, महन्ता वीतसारदा ॥५॥

हितं देवमनुस्सानं, यं नमस्सन्ति गोतमं ।

विज्जाचरणसम्पन्नं, महन्तं वीतसारदं ॥६॥

यतो उग्गच्छती सूरियो, आदिच्चो मण्डली महा ।

यस्स चुग्गच्छमानस्स, संवरीपि निरुज्झति ।

यस्स चुग्गते सूरिये, दिवसोति पवुच्चति ॥७॥

रहदोपि तत्थ गम्भीरो, समुद्दो सरितोदको ।

एवं नं तत्थ जानन्ति, समुद्दो सरितोदको ॥८॥

इतो सा पुरिमा दिसा, इति नं आचिक्खति जनो ।

यं दिसं अभिपालेति, महाराजा यसस्सिसो ॥९॥

गन्धब्बानं आधिपति, धतरट्ठो इति नाम सो ।

रमती नच्चगीतेहि, गन्धब्बेहि पुरक्खतो ॥१०॥

पुत्तापि तस्स बहवो, एकनामाति मे सुतं ।

असीतिं दस एको च, इन्दनामा महब्बला ॥११॥

ते चापि बुद्धं दिस्वान, बुद्धं आदिच्चबन्धुनं ।

दूरतो’व नमस्सन्ति, महन्तं वीतसारदं ।

नमो ते पुरिसाजञ्ञ, नमो ते पुरिसुत्तम ॥१२॥

कुसलेन समेक्खसि, अमनुस्सापि तं वन्दन्ति ।

सुतं नेतं अभिण्हसो, तस्मा एवं वदेमसे ॥

जिनं वन्दथ गोतमं जिनं वन्दाम गोतमं ।

विज्जाचरण सम्पन्नं बुद्धं वन्दाम गोतमं ॥

येन पेता पवुच्चन्ति, पिसुणा पिट्ठिमंसिका,

पाणातिपातिनो लुद्दा, चोरा नेकतिका जना ॥१३॥

इतो सा दक्खिणा दिसा, इति नं आचिक्खति जनो ।

यं दिसं अभिपालेति, महाराजा यसस्सिसो ॥१४॥

कुम्भण्डानं अधिपति, विरुल्हो इति नाम सो ।

रमती नच्चगीतेहि, कुम्भण्डेहि पुरक्खतो ॥१५॥

पुत्तापि तस्स बहवो, एकनामाति मे सुतं ।

असीतिं दस एको च, इन्दनामा महब्बला ॥१६॥

ते चापि बुद्धं दिस्वान, बुद्धं आदिच्चबन्धुनं ।

दूरतो’व नमस्सन्ति, महन्तं वीतसारदं ।

नमो ते पुरिसाजञ्ञ, नमो ते पुरिसुत्तम ॥१७॥

कुसलेन समेक्खसि, अमनुस्सापि तं वन्दन्ति ।

सुतं नेतं अभिण्हसो, तस्मा एवं वदेमसे ॥

जिनं वन्दथ गोतमं जिनं वन्दाम गोतमं ।

विज्जाचरण सम्पन्नं बुद्धं वन्दाम गोतमं ।

यत्थ चोग्गच्छती सुरियो, आदिच्चो मण्डली महा ।

यस्स चोग्गच्छमानस्स, दिवसोपि निरुज्झति ।

यस्स चोग्गते सुरिये, संवरीति पवुच्चति ॥१८॥

रहदोपि तत्थ गम्भीरो, समुद्दो सरितोदको,

एवं नं तत्थ जानन्ति, समुद्दो सरितोदको ॥१९॥

इतो सा पच्छिमा दिसा, इति नं आचिक्खति जनो ।

यं दिसं अभिपालेति, महाराजा यसस्सिसो ॥२०॥

नागानं आधिपति, विरूपक्खो इति नाम सो ।

रमती नच्चगीतेहि, नागेहि पुरक्खतो ॥२१॥

पुत्तापि तस्स बहवो, एकनामाति मे सुतं ।

असीतिं दस एको च, इन्दनामा महब्बला ॥२२॥

ते चापि बुद्धं दिस्वान, बुद्धं आदिच्चबन्धुनं ।

दूरतो’व नमस्सन्ति, महन्तं वीतसारदं ।

नमो ते पुरिसाजञ्ञ, नमो ते पुरिसुत्तम ॥२३॥

कुसलेन समेक्खसि, अमनुस्सापि तं वन्दन्ति ।

सुतं नेतं अभिण्हसो, तस्मा एवं वदेमसे ।

जिनं वन्दथ गोतमं जिनं वन्दाम गोतमं ॥

विज्जाचरण सम्पन्नं बुद्धं वन्दाम गोतमं ।

येन उत्तर कुरु रम्मा, महानेरु सुदस्सनो ।

मनुस्सा तत्थ जायन्ति, अममा अपरिग्गहा ॥२४॥

न ते बीजं पवपन्ति, नपिनीयन्ति नङ्गला ।

अकट्ठपाकिमं सालिं, परिभुञ्जन्ति मानुसा ॥२५॥

अकणं अथुसं सुद्धं, सुगन्धं तण्डुलप्फलं ।

तुण्डिकीरे पचित्वान, ततो भुञ्जन्ति भोजनं ॥२६॥

गाविं एकखुरं कत्वा, अनुयन्ति दिसोदिसं ।

पसुं एकखुरं कत्वा, अनुयन्ति दिसोदिसं ॥२७॥

इत्थिवाहनं कत्वा, अनुयन्ति दिसोदिसं ।

पुरिसवाहनं कत्वा, अनुयन्ति दिसोदिसं ॥२८॥

कुमारीवाहनं कत्वा, अनुयन्ति दिसोदिसं ।

कुमारवाहनं कत्वा, अनुयन्ति दिसोदिसं ॥२९॥

ते याने अभिरुहित्वा, सब्बदिसा अनुपरियन्ति ॥३०॥

पचारा तस्स राजिनो ।

हत्थियानं अस्सयानं, दिव्बं यानं उपट्ठितं ।

पासादा सिविका चेव, महाराजस्स यस्सिनो ।

तस्स च नगरा अहु, अन्तलिक्खे सुमापिता ॥३१॥

आटानाटा कुसिनाटा परकुसिनाटा नाटपुरिसा परकुसितनाटा उत्तरेन कपीवतो जनोघमपरेन च । नवनतियो अम्बर अम्बरवतियो । आलकमन्दा नाम राजधानी । कुवेरस्स खो पन मारिस महाराजस्स । विसाणा नाम राजधानी; तस्सा कुवेरो महाराजा, वेस्सवणोति पवुच्चति; पच्चेसन्तो पकासेन्ति ततोला ततला ततोतला । ओजसि तेजसि ततोजसि सूरो राजा अरिट्ठो नेमि; रहदोपि तत्थ धरणी नाम, यतो मेघा पवस्सन्ति । वस्सा यतो पतायन्ति, सभापि तत्थ भगलवती नाम यत्थ यक्खा पयिरुपासन्ति ।

तत्थ निच्चफला रुक्खा, नाना दिजगणा युता ।

मयूरकोञ्चाभिरुदा, कोकिलाभिहि वग्गुभि ॥॥३२॥॥

जीवंजीवक सद्देथ, अथो ओट्ठवचित्तका ।

कुकुत्थका कुलीरका, वने पोक्खरसातका ॥३३॥

४

सुकसालिक सद्देथ, दण्डमानवकानि च ।

सोभति सब्बकालं सा, कुवेरनलिनी सदा ॥३४॥

इतो सा उत्तरा दिसा, इति नं आचिक्खति जनो ।

यं दिसं अभिपालेति, महाराजा यसस्सिसो ॥३५॥

यक्खानं आधिपति, कुवेरो इति नाम सो ।

रमती नच्चगीतेहि, यक्खेहि पुरक्खतो ॥३६॥

पुत्तापितस्स बहवो, एकनामाति मे सुतं ।

असीतिं दस एको च, इन्दनामा महब्बला ॥३७॥

ते चापि बुद्धं दिस्वान, बुद्धं आदिच्चबन्धुनं ।

दूरतोव नमस्सन्ति, महन्तं वीतसारदं ।

नमो ते पुरिसाजञ्ञ, नमो ते पुरिसुत्तम ॥३८॥

कुसलेन समेक्खसि; अमनुस्सापि तं वन्दन्ति सुतं ने तं अभिण्हसो, तस्मा एवं वदेमसे जिन वन्दथ गोतमं जिन वन्दाम गोतमं; विज्जाचरण सम्पन्नं बुद्धं वन्दाम गोतमन्ति।

अयं खो सा मारिस, आटानाटिया रक्खा भिक्खूनं भिक्खुणीनं उपासकानं उपासिकानं, गुत्तिया रक्खाय अविहिंसाय फासुविहारायति ।

यस्स कस्सचि मारिस, भिक्खुस्स वा भिक्खुणिया वा उपासकस्स वा उपासिकाय वा; अयं आटानाटिया रक्खा; सुग्गहीता भविस्सति समत्ता परियापुता। तञ्चे अमनुस्सो यक्खो वा यक्खिणी वा, यक्खपोतको वा यक्खपोतिका वा, यक्खमहामत्तो वा यक्खपारिसज्जो वा यक्खपचारो वा । गन्धब्बो वा गन्धब्बी वा गन्धब्बपोतको वा गन्धब्बपोतिका वा गन्धब्बमहामत्तो वा गन्धब्बपारिसज्जो वा गन्धब्बपचारो वा । कुम्भण्डो वा कुम्भण्डी वा कुम्भण्डपोतको वा कुम्भण्डपोतिका वा कुम्भण्डमहामत्तो वा कुम्भण्डपारिसज्जो वा कुम्भण्डपचारो वा । नागो वा नागिनी वा नागपोतको वा नागपोतिका वा नागमहामत्तो वा नागपारिसज्जो वा नागपचारो वा, पदुट्ठचित्तो। गच्छन्तं वा अनुगच्छेय्य, ठितं वा उपतिट्ठेय्य, निसिन्नं वा उपनिसीदेय्य; निपन्नं वा उपनिपज्जेय्य । न मे सो मारिस अमनुस्सो लभेय्य गामेसु वा निगमेसु वा सक्कारं वा गरुकारं वा । न मे सो मारिस अमनुस्सो लभेय्य आलकमन्दाय राजधानिया वत्थुं वा वासं वा । न मे सो मारिस अमनुस्सो लभेय्य यक्खानं समितिं गन्तुं । अपिस्सुनं मारिस अमनुस्सा अनवय्हम्पि नं करेय्युं अविवय्हं।

अपिस्सु नं मारिस अमनुस्सा अत्ताहिपि परियुण्हाहि परिभासाहि परियासेय्युं। अपिस्सुनं मारिस अमनुस्सा रित्तम्पि पत्तं सीसे निक्कुजेय्युं। अपिस्सुनं मारिस अमनुस्सा सत्तधापिस्स मुद्धं फालेय्युं।

सन्ति हि मारिस अमनुस्सा चण्डा रुद्धा रभसा; ते नेव महाराजानं आदियन्ति; न महाराजानं पुरिसकानं आदियन्ति । न महाराजानं पुरिसकानं पुरिसकानं आदियन्ति; ते खो ते मारिस अमनुस्सा; महाराजानं अवरुद्धा नाम वुच्चन्ति ।

सेय्यथापि मारिस रञ्ञो मागधस्स विजिते चोरा ते नेव रञ्ञो मागधस्स आदियन्ति । न रञ्ञो मागधस्स पुरिसकानं आदियन्ति । न रञ्ञो मागधस्स पुरिसकानं पुरिसकानं आदियन्ति; ते खो ते मारिस महाचोरा रञ्ञो मागधस्स अवरुद्धा नाम वुच्चन्ति । एवमेव खो मारिस सन्ति हि अमनुस्सा चण्डा रुद्धा रभसा। ते नेव महाराजानं आदियन्ति न महाराजानं पुरिसकानं आदियन्ति । न महाराजानं पुरिसकानं पुरिसकानं आदियन्ति; ते खो ते मारिस अमनुस्सा महाराजानं अवरुद्धा नाम वुच्चन्ति; यो हि कोचि मारिस अमनुस्सो; यक्खो वा यक्खिणी वा यक्खपोतको वा यक्खपोतिका वा, यक्खमहामत्तो वा यक्खपारिसज्जो वा यक्खपचारो वा । गन्धब्बो वा गन्धब्बी वा, गन्धब्बपोतको वा गन्धब्बपोतिका वा, गन्धब्बमहामत्तो वा गन्धब्बपारिसज्जो वा गन्धब्बपचारो वा । कुम्भण्डो वा कुम्भण्डी वा कुम्भण्डपोतको वा कुम्भण्डपोतिका वा कुम्भण्डमहामत्तो वा कुम्भण्डपारिसज्जो वा कुम्भण्डपचारो वा ।

नागो वा नागिनी वा, नागपोतको वा नागपोतिका वा, नागमहामत्तो वा नाग पारिसज्जो वा नागपचारो वा पदुट्ठचित्तो । भिक्खुं वा भिक्खुणिं वा, उपासकं वा उपासिकं वा गच्छन्तं वा अनुगच्छेय्य, ठितं वा उपतिट्ठेय्य, निसिन्नं वा उपनिसीदेय्य, निपन्नं वा उपनिपज्जेय्य । इमेसं यक्खानं महायक्खानं, सेनापतीनं महासेनापतीनं, उज्झापेतब्बं विकन्दितब्बं विरवितब्बं – अयं यक्खो गण्हाति । अयं यक्खो आविसति । अयं यक्खो हेठेति । अयं यक्खो विहेठेति । अयं यक्खो हिंसति । अयं यक्खो विहिंसति । अयं यक्खो न मुञ्चतीति ।

कतमेसं यक्खानं महायक्खानं सेनापतीनं महासेनापतीनं ?

इन्दो सोमो वरुणो च, भारद्वाजो पजापति ।

चन्दनो कामसेट्टो च, किन्नुघण्डु निघण्डु च ॥३९॥

पणादो ओपमञ्ञो च, देवसूतो त मातली ।

चित्तसेनो च गन्धब्बो, नलो राजा जनेसभो ॥४०॥

सातागिरो हेमवतो, पुण्णको करतियो गुलो ।

सीवको मुचलिन्दो च, वेस्सामित्तो युगन्धरो ॥४१॥

गोपालो सुप्पगेधो च, हिरिनेति च मन्दियो ।

पञ्चालचण्डो आलवको, पज्जुन्नो सुमनो सुमुखो दधिमुखो।

मणिमानि चरो दीधो, अथो सेरिस्सको सह ॥४२॥

इमेसं यक्खानं महायक्खानं, सेनापतीनं महासेनापतीनं, उज्झापेतब्बं विकन्दितब्बं विरवितब्बं – अयं यक्खो गण्हाति । अयं यक्खो आविसति । अयं यक्खो हेठेति । अयं यक्खो विहेठेति । अयं यक्खो हिंसति । अयं यक्खो विहिंसति । अयं यक्खो न मुञ्चतीति ।

अयं खो सा मारिस आटानाटिया रक्खा, भिक्खूनं भिक्खुणीनं, उपासकानं उपासिकानं, गुत्तिया रक्खाय अविहिंसाय फासुविहारायाति । हन्द च दानि मयं मारिस गच्छाम, बहुकिच्चा मयं बहुकरणीयाति । यस्सदानि तुम्हे महाराजानो कालं मञ्ञथाति ।

अथ खो भिक्खवे चतारो महाराजा उट्ठायासना मं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा तत्थेवंतरधायिंसु । तेपि खो यक्खा उट्ठायासना, अप्पेकच्चे मं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा तत्थेवंतरधायिंसु । अप्पेकच्चे मम सद्धिं सम्मोदिंसु । सम्मोदनीय कथं साराणीयं वीतिसारेत्वा तथेवंतरधायिंसु । अप्पेकच्चे येनाहं तेनञ्जलिं पणामेत्वा तथेवंतरधायिंसु । अप्पेकच्चे नामगोत्तं सावेत्वा तत्थेवंतरधायिंसु । अप्पेकच्चे तुण्हीभूता तत्थेवंतरधायिंसु ।

उग्गण्हाथ भिक्खवे आटानाटियं रक्खं । परियापुणाथ भिक्खवे आटानाटियं रक्खं । धारेथ भिक्खवे आटानाटियं रक्खं । अत्थसंहिताय भिक्खवे आटानाटिया रक्खा, भिक्खूनं भिक्खुणीनं उपासकानं उपासिकानं गुत्तिया रक्खाय अविहिंसाय फासुविहारायाति । इदमवोच भगवा, अत्तमना ते भिक्खू भगवतो भासितं अभिनन्दुन्ति ।

आटानाटिय सुत्तं (ख) निट्ठितं ।

चतुत्थभाणवारो निट्ठितो