एवं मे सुतं एकं समयं भगवा, वाराणसियं विहरति इसिपतने मिगदाये । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि भिक्खवोति । भदन्तेति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं भगवा एतदवोच ।
तथागतेन भिक्खवो अरहता सम्मासम्बुद्धेन वाराणसियं इसिपतने मिगदाये अनुत्तरं धम्मचक्कं पवत्तितं अप्पटिवत्तियं समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मुना वा केनचि वा लोकस्मिं । यदिदं चतुन्नं अरियसच्चानं आचिक्खना देसना पञ्ञपना पट्ठपना विवरणा विभजना उत्तानीकम्मं। कतमेसं चतुन्नं ? दुक्खस्स अरियसच्चस्स आचिक्खना देसना पञ्ञपना पट्ठपना विवरणा विभजना उत्तानीकम्वित्थारेनमं । दुक्खसमुदयस्स अरियसच्चस्स आचिक्खना देसना पञ्ञपना पट्ठपना विवरणा विभजना उत्तानीकम्मं। दुक्खस्सनिरोधस्स अरियसच्चस्स आचिक्खना देसना पञ्ञपना पट्ठपना विवरणा विभजना उत्तानीकम्मं। दुक्खनिरोधगामिनिया पटिपदा अरियसच्चस्स आआचिक्खना देसना पञ्ञपना पट्ठपना विवरणा विभजना उत्तानीकम्मं। तथागतेन भिक्खवो अरहता सम्मासम्बुद्धेन वाराणसियं इसिपतने मिगदाये अनुत्तरं धम्मचक्कं पवत्तितं अप्पटिवत्तियं समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मुना वा केनचि वा लोकस्मिं। यदिदं इमेसं चतुन्नं अरियसच्चानं आचिक्खना देसना पञ्ञपना पट्ठपना विवरणा विभजना उत्तानीकम्मं । सेवेथ भिक्खवे, सारिपुत्तमोग्गल्लाने, भजथ भिक्खवे, सारिपुत्तमोग्गल्लाने, पण्डिता भिक्खवे अनुग्गाहका ब्रह्मचारीनं । सेय्यथापि भिक्खवे जनेत्ति एवं सारिपुत्तो, सेय्यथापि जातस्स आपादेता एवं मोग्गल्लानो । सारिपुत्तो भिक्खवे, सोतापत्तिफले विनेति, मोग्गल्लानो उत्तमथे विनेति । सारिपुत्तो भिक्खवे, पहोति चत्तारि अरियसच्चानि वित्थारेन आचिक्खितुं देसेतुं पञ्ञपेतुं पट्ठपेतुं विवरितुं विभजितुं उत्तानीकातुन्ति ।
इदमवोच भगवा इदं वत्वा सुगतो उट्ठायासना विहारं पाविसि ।
तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो भिक्खू आमन्तेसि – आवुसो भिक्खवोति । आवुसोति खो ते भिक्खू आयस्मतो सारिपुत्तस्स पच्चस्सोसुं । आयस्मा सारिपुत्तो एतदवोच – तथागतेन आवुसो अरहता सम्मासम्बुद्धेन वाराणसियं इसिपतने मिगदाये अनुत्तरं धम्मचक्कं पवत्तितं अप्पटिवत्तियं समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मुना वा केनचि वा लोकस्मिं । यदिदं चत्तुनं अरियसच्चानं आचिक्खना देसना पञ्ञपना पट्ठपना विवरणा विभजना उत्तानीकम्मं। कतमे्सं चतुन्नं ? दुक्खस्स अरियसच्चस्स आचिक्खना देसना पञ्ञपना पट्ठपना विवरणा विभजना उत्तानीकम्मं। दुक्खसमुदयस्स अरियसच्चस्स आचिक्खना देसना पञ्ञपना पट्ठपना विवरणा विभजना उत्तानीकम्मं। दुक्खस्सनिरोधस्स अरियसच्चस्स आचिक्खना देसना पञ्ञपना पट्ठपना विवरणा विभजना उत्तानीकम्मं। दुक्खनिरोधगामिनिया पटिपदा अरियसच्चस्स आचिक्खना देसना पञ्ञपना पट्ठपना विवरणा विभजना उत्तानीकम्मं। कतमञ्चावुसो दुक्खं अरियसच्चं ? जाति पि दुक्खा जरापि दुक्खा ब्याधि पि दुक्खो मरणम्पि दुक्खं सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा दुक्खा अप्पियेहि सम्पयोगो पि दुक्खो, पियेहि विप्पयोगो पि दुक्खो, यम्पिच्छं न लभति तम्पि दुक्खं । संखित्तेन पञ्चुपादानक्खन्धा दुक्खा । कतमा चावुसो जाति ? या तेसं तेसं सत्तानं तम्हि तम्हि सत्तानिकाये जाति सञ्जाति ओक्कन्ति अभिनिब्बत्ति खन्धानं पातुभावो आयतनानं पटिलाभो अयं वुच्चतावुसो जाति । कतमा चावुसो जरा ? या तेसं तेसं सत्तानं तम्हि तम्हि सत्तानिकाये जरा जीरणता खण्डिच्चं फालिच्चं वलित्तचता आयुनो संहानि इन्द्रियानं परिपाको अयं वुच्चतावुसो जरा । कतमञ्चावुसो मरणं ? यं तेसं तेसं सत्तानं तम्हा तम्हा सत्तानिकाया चुति चवनता भेदो अन्तरधानं मच्चुमरणं कालकिरिया खन्धानं भेदो कलेवरस्स निक्खेपो इदं वुच्चतावुसो मरणं । कतमो चावुसो सोको ? यो खो आयुसो अञ्ञतरञ्ञतरेन ब्यसनेन समन्नागतस्स अञ्ञतरञ्ञतरेन दुक्खधम्मेन फुट्ठस्स सोको सोचना सोचितत्तं अन्तोसोको अन्तोपरिसोको अयं वुच्चतावुसो सोको । कतमा चावुसो परिदेवो ? यो खो आवुसो अञ्ञतरञ्ञतरेन ब्यसनेन समन्नागतस्स अञ्ञतरञ्ञतरेन दुक्खधम्मेन फुट्ठस्स आदेवो परिदेवो आदेवना परिदेवना आदेवितत्तं परिदेवितत्तं अयं वुच्चतावुसो परिदेवो । कतमं चावुसो दुक्खं ? यं खो आवुसो कायिकं दुक्खं कायिकं असातं कायसम्फस्सजं दुक्खं असातं वेदयितं इदं वुच्चतावुसो दुक्खं । कतमं चावुसो दोमनस्सं ? यं खो आवुसो चेतसिकं दुक्खं असातं मनोसस्फस्सजं दुक्खं असातं वेदयितं इदं वुच्चतावुसो दोमनस्सं । कतमो चावुसो उपायासो ? यो खो आवुसो अञ्ञतरञ्ञतरेन ब्यसनेन समन्नागतस्स अञ्ञतरञ्ञतरेन दुक्खधम्मेन फुट्ठस्स आयासो उपायासो आयासितत्तं उपायासितत्तं अयं वुच्चतायुसो उपायासो । कतमो चावुसो अप्पियेहि सम्पयोगो दुक्खो ? इध यस्स ते होन्ति अनिट्ठा अकन्ता अमनापा रूपा सद्धा गन्धा रसा फोट्ठब्बा धम्मा । ये वा पनस्स ते होन्ति अनत्थकामा अहितकामा अफासुककामा अयोगक्खेमकामा । या तेहि सद्धिं सङ्गति समागमो समोधानं मिस्सीभावो । अयं वुच्चतावुसो अप्पियेहि सम्पयोगो दुक्खो । कतमो चायुसो पियेहि विप्पयोगो दुक्खो ? इध यस्स ते होन्ति इट्ठा कन्ता मनापा रूपा सद्धा गन्धा रसा फोट्ठब्बा धम्मा । ये वा पनस्स ते होन्ति अत्थकामा । हितकामा फासुककामा योगक्खेमकामा माता वा पिता वा भाता वा भगिनी वा मित्ता वा अमित्ता वा ञातिसालोहिता वा । या तेहि सद्धिं असङ्गति असमागमो असमोधानं अमिस्सीभावो । अयं वुच्चतावुसो पियेहि विप्पयोगो दुक्खो । कतमञ्चावुसो यम्पिच्छं न लभति तम्पि दुक्खं ? जातिधम्मानं आवुसो सत्तानं एवं इच्छा उप्पज्जति, अहो वत मयं न जातिधम्मा अस्साम । न च वत नो जाति आगच्छेय्याति, न खो पनेतं इच्छाय पत्तब्बं, इदम्पि यम्पिच्छं न लभति तम्पि दुक्खं । जराधम्मानं आवुसो सत्तानं एवं इच्छा उप्पज्जति । अहो वत मयं न जराधम्मा अस्साम । न च वत नो जरा आगच्छेय्याति । न खो पनेतं इच्छाय पत्तब्बं । इदम्पि यम्पिच्छं न लभति तम्पि दुक्खं । ब्याधिधम्मानं आयुसो सत्तानं एवं इच्छा उप्पज्जति । अहो वत मयं न ब्याधिधम्मा अस्साम न च वत नो ब्याधि आगच्छेय्याति । न खो पनेतं इच्छाय पत्तब्बं । इदम्पि यम्पिच्छं न लभति तम्पि दुक्खं । मरण धम्मानं आवुसो सत्तानं एवं इच्छा उप्पज्जति । अहो वत मयं न मरणधम्मा अस्साम । न च वत नो मरणं आगच्छेय्याति । न खो पनेतं इच्छाय पत्तब्बं । इदम्पि यम्पिच्छं न लभति तम्पि दुक्खं ।
सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासधम्मानं आवुसो सत्तानं एवं इच्छा उप्पज्जति । अहो वत मयं न सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा धम्मा अस्साम । न च वत नो सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा आगच्छेय्युन्ति । न खो पनेतं इच्छाय पत्तब्बं । इदम्पि यम्पिच्छं न लभति तम्पि दुक्खं । कतमा चावुसो संखित्तेन पञ्चुपादानक्खन्धा दुक्खा ? सेय्यथीदं रूपुपादानक्खन्धो वेदनुपादानक्खन्धो सञ्ञुपादानक्खन्धो सङ्खारुपादानक्खन्धो विञ्ञानुपादानक्खन्धो । इमे वुच्चतावुसो संखित्तेन पञ्चुपादानक्खन्धा दुक्खा । इदं वुच्चतावुसो दुक्खं अरियसच्चं ।
कतमञ्चावुसो दुक्खसमुदयं अरियसच्चं ? यायं तण्हा पोनोभविका नन्दिरागसहगता तत्रतत्राभिनन्दिनी । सेय्यथीदं – कामतण्हा भवतण्हा विभवतण्हा । इदं वुच्चतावुसो दुक्खसमुदयं अरियसच्चं । कतमञ्चावुसो दुक्खनिरोधं अरियसच्चं ? यो तस्सा येव तण्हाय असेसविरागनिरोधो चागो पटिनिस्सग्गो मुत्ति अनालयो । इदं वुच्चतावुसो दुक्खनिरोधं अरियसच्चं । कतमञ्चावुसो दुक्खनिरोध गामिनी पटिपदा अरियसच्चं ? अयमेव अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो । सेय्यथीदं ?
सम्मादिट्ठि सम्मासङ्कप्पो सम्मावाचा सम्माकम्मन्तो सम्माआजीवो सम्मावायामो सम्मासति सम्मासमाधि ।
कतमो चावुसो सम्मादिट्ठि ? यं खो आवुसो दुक्खे ञाणं, दुक्खसमुदये ञाणं, दुक्खनिरोधे ञाणं, दुक्खनिरोधगामिनिया पटिपदाय ञाणं, अयं वुच्चतावुसो सम्मादिट्ठि।
कतमो चावुसो सम्मासङ्कप्पो ? नेक्कम्मसङ्कप्पो अव्यापादसङ्कप्पो अविहिंसासङ्कप्पो । अयं वुच्चतावुसो सम्मासङ्कप्पो । कतमा चावुसो सम्मावाचा ? मुसावादा वेरमणी, पिसुणावाचा वेरमणी, फरुसावाचा वेरमणी, सम्पफप्पलापा वेरमणी । अयं वुच्चतावुसो सम्मावाचा ।
कतमो चावुसो सम्माकम्मन्तो ? पाणातिपाता वेरमणी, अदिन्नादाना वेरमणी, कामेसु मिच्छाचार वेरमणी । अयं वुच्चतावुसो सम्माकम्मन्तो । कतमो चावुसो सम्माआजीवो ? इधावुसो अरियसावको मिच्छा आजीवं पहाय सम्माआजीवेन जीविकं कप्पेति । अयं वुच्चतावुसो सम्माआजीवो।
कतमो चावुसो सम्मावायामो ? इधावुसो भिक्खु अनुपन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं अनुप्पादाय छन्दं जनेति वायमति विरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति । उप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय छन्दं जनेति वायमति विरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति । अनुपन्नानं कुसलानं धम्मानं उप्पादाय छन्दं जनेति वायमति विरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति । उप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं ठितिया असम्मोसाय भिय्योभावाय वेपुल्लाय भावनाय पारिपूरिया छन्दं जनेति वायमति विरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति । अयं वुच्चतावुसो सम्मावायामो ।
कतमा चावुसो सम्मासति ? इधावुसो भिक्खु काये कायानुपस्सी विहरति आतापी सम्पजानो सतिमा विनेय्य लोके अभिज्झादोमनस्सं । वेदनासु वेदनानुपस्सी विहरति आतापी सम्पजानो सतिमा विनेय्य लोके अभिज्झादोमनस्सं । चित्ते चित्तानुपस्सी विहरति आतापी सम्पजानो सतिमा विनेय्य लोके अभिज्झादोमनस्सं, धम्मेसु धम्मानुपस्सी विहरति आतापी सम्पजानो सतिमा विनेय्य लोके अभिज्झादोमनस्सं । अयं वुच्चतावुसो सम्मासति ।
कतमो चावुसो सम्मासमाधि ? इधावुसो भिक्खु विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्कं सविचारं विवेकजं पीतिसुखं पठमज्झानं उपसम्पज्ज विहरति । वितक्कविचारानं वूपसमा अज्झत्तं सम्पसादनं चेतसो एकोदिभावं अवितक्कं अविचारं समाधिजं पीतिसुखं दुतियज्झानं उपसम्पज्ज विहरति । पीतिया च विरागा उपेक्खको च विहरति । सतो च सम्पजानो सुखं च कायेन पटिसंवेदीति । यं तं अरिया आचिक्खन्ति उपेक्खको सतिमा सुखविहारीति ततियज्झानं उपसम्पज्ज विहरति सुखस्स च पहाना दुक्खस्स च पहाना पुब्बेव सोमनस्सदोमनस्सानं अत्थगमा अदुक्खं असुखं उपेक्खासति पारिसुद्धिं चतुत्थज्झानं उपसम्पज्ज विहरति । अयं वुच्चतावुसो सम्मासमाधि । इदं वुच्चतावुसो दुक्खनिरोधगामिनीपटिपदा अरियसच्चं ।
तथागतेन आवुसो अरहता सम्मासम्बुद्धेन वाराणसियं इसिपतने मिगदाये अनुत्तरं धम्मचक्कं पवत्तितं अप्पटिवत्तियं समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मुना वा केनचि वा लोकस्मिं । यदिदं इमेसं चतुन्नं अरियसच्चानं आचिक्खनाा देसना पञ्ञपना पट्ठपना विवरणा विभजना उत्तानीकम्मन्ति ।
इदमवोचायस्मा सारिपुत्तो, अत्तमना ते भिक्खू आयस्मतो सारिपुत्तस्स भासितं अभिनन्दुन्ति ।
सच्चविभङ्ग सुत्त निट्ठितं ।